Dag Charlotte, welke plek hebben prentenboeken in jouw oeuvre?

Ik maak het liefste Illustraties voor kinderen en met name prentenboeken. Ik vind het heerlijk om voor langere periode in een verhaal te kruipen en de karakters de beste tijd van hun leven te geven. Tussendoor illustreer ik editorials, kaarten en soms wordt er een product gemaakt met één van mijn illustraties. Ook lees ik zo nu en dan voor aan een groep en of geef ik een workshop. Dat maakt het afwisselend en extra leuk vind ik.

Wat was jouw debuut?

Voor mij waren dat er eigenlijk twee. Het prentenboek “Ivy the very determined dog” was mijn allereerste opdracht voor een Amerikaanse selfpublishing klant en kwam in eind 2018 uit. Maar aan “De ridder zonder billen” werkte ik al eerder. Het verhaal was geschreven door de talentvolle Levina van Teunenbroek, toentertijd nog peuterjuf van mijn dochter Vera. Het inspireerde me zoveel dat ik Levina vroeg of ik er tekeningen bij mocht maken.

Ik was toen nog geen illustrator en zag het als dé kans. Er volgde een warme vriendschap, en veel gezellige brainstorm avonden. We hebben zoveel liefde voor onze billoze familie en zo werkten we tussendoor aan ons zelf geknutselde boek. Op een dag werd het ‘even’ meegenomen door een andere moeder die bij een uitgever werkte en zo lag het in 2020 in de winkel.

Ik heb er enorm veel aan gehad om het vertrouwen te krijgen van Levina en het boek in eigen tempo te kunnen illustreren. In die periode heb ik zonder deadline mijn stijl kunnen ontwikkelen, leren begrijpen hoe je door middel van kleur, ritme en compositie een prentenboek op iedere pagina verrassend kan maken. Inmiddels heeft De ridder zonder billen Goud, maakten we samen 6 prentenboeken, 2 Doe boeken, zijn er meerdere vertalingen, is er een theatervoorstelling en komt er een musical in 2026. We zijn intens dankbaar en gelukkig hebben nog veel nieuwe ideeën. Daarnaast hebben we enorm geluk met onze uitgever Van Holkema en Warendorf. Samenwerken met het billoze team voelt echt als een warm bad.

Hoeveel prentenboeken heb je ongeveer geïllustreerd?

Ik heb meer dan dertig kinder- en prentenboeken geïllustreerd. Meestal waren het verhalen met beeldvullende illustraties, maar ik maakte ook beeld voor boeken van 80+ pagina’s, waarvoor ik afwisselde formaten illustraties maakte. Ik werk voor uitgeverijen in binnen- en buitenland. Wat opvalt in de kinderboeken wereld is dat iedereen aardig is en gepassioneerd over prentenboeken. Ze begrijpen de verwondering en leesplezier dat een prentenboek kan en moet brengen.

Hoe vind je het om aan prentenboeken te werken?

Ik krijg er echt enorm veel energie van. Waar de één geweldig kan zingen, goed is in rekenen of organiseren, is het illustreren van prentenboeken mijn eerste taal. Het voor mij de ultieme vrijplek waar ik mag spelen, me in een andere wereld kan wanen. In de huid te kruipen van personages is voor mij het leukste wat er is.

Hoe ga je te werk bij illustreren van een prentenboek?

Ik ontvang vaak eerst een email met samenvatting van de opdracht. Wanneer er in mijn hoofd en hart een soort vuurwerk aan mogelijkheden ontploft door het verhaal te lezen volgt er daarna een gesprek over het contract, de briefing, het budget en de deadline.
Wanneer dat allemaal goed voelt ga ik aan de slag. Ik verzamel van alles wat er te vinden valt over het onderwerp en kijk ernaar met frisse blik en leer echt te kijken wat interessant aan is.

Ik start altijd met in potlood tekenen van de hoofdkarakters. Voor mij is het belangrijk precies te weten wie ze zijn en wat ze bezighoudt (ook buiten het hoofdverhaal om). Ik besteed dus relatief veel tijd aan het inleven, ontwikkelen van passende eigenschappen die het karakter uniek maken. Daar zit voor mij gelukkig veel lol en ik denk dat die gelaagdheid het voor de lezer boeiend en geloofwaardig maakt.

Over het algemeen werk ik drie maanden aan een boek met 32 pagina’s waarvan de helft van de tijd in schetsen gaat zitten. Ik teken op een Wacom Cintiq met touchscreen in Photoshop en doe de opmaak met Indesign op een tweede scherm. En zou echt niet zonder kunnen.

Hoewel sommige opdrachtgevers me heel vrij laten, hebben anderen de hele opdracht per pagina duidelijk verwoord en verbeeld in een briefing. In beide gevallen verdeel ik het proces op in fases. Zo blijft het behapbaar, kunnen we op tijd bijsturen en blijven de neuzen dezelfde kant op staan.

Grofweg zijn er een aantal fases* die ik naar de klant stuur:
1- Karakter schets – altijd eerst met potlood op papier en digitaal netjes uitgewerkt
2- Karakter schets – kleur digitaal
3*- Grove schetsen van alle pagina’s waarin de karakters duidelijke emoties laten zien en het hoofdverhaal met omgeving duidelijk is.
4 – Uitwerken in nette schetsen op de Wacom Cintic
5 – Alle pagina’s inkleuren
6 – Aanleveren van schone bestanden voor de drukker

* Bij iedere fase zou ik feedback kunnen ontvangen. Soms worden fase 3 en 4 een beetje samengevoegd.

NB. Voor de catalogus moet je vaak al maanden van tevoren de cover maken. Spannend, maar dit zorgt er wel voor dat je de kern van het verhaal begrijpt en weet te verbeelden.

Is er veel veranderd in jouw werkproces tussen je debuut en nu?

Ik heb nog net zoveel plezier. Ik ben wel iets sneller ben geworden in het bedenken van composities van omgevingen. Dat vond ik in het begin ontzettend moeilijk. Ik ben ook nog steeds geen ster in het tekenen van koeien haha.

Wat zijn echte leermomenten geweest?

Ik werk aan 1 boek per periode. Wanneer ik even geen oplossing weet voor een illustratie of kleurstelling, werk ik aan een ander deel van het boek. Ik zie het hele boek als een puzzel die van schutblad tot schutblad moet kloppen. Het werken met een vast kleurpalet maakt het proces sneller en logisch. En, iedere tekening moet me laten lachen of op de een of andere manier een “hartenhuppel” hebben gegeven. Dan pas weet ik zeker dat het goed is.

Hoe was het om het prentenboek voor de Kinderboekenweek te maken?

Het was zo’n enorme verrassing en wat een eer. “De ridder zonder billen” bestond in 2025 vijf jaar jaar en aangezien ik als illustrator best kort om de hoek kom kijken, stond deze mogelijkheid helemaal niet op mijn lijstje. Maar wat was het een enorm feest om “De koning zonder paard” met Levina van Teunenbroek samen te mogen maken.

Nadat CPNB ons overviel met de vraag of wij het prentenboek wilden maken met een nieuwe titel in De ridder zonder billen serie, lagen we beiden diezelfde nacht beiden glimmend wakker van de adrenaline. En zo bedachten we beiden delen van het nieuwe verhaal wat perfect in elkaar paste. Dat het verhaal zich voor een groot gedeelte ‘In’ de draak afspeelt gaf het voor mij een ongekende avontuurlijke vrijheid om situaties te kunnen illustreren. Want ja, wie heeft ooit de binnenkant van een draak gezien? “De koning zonder paard” is een van onze lievelingsboeken in de serie. En nog fijner was dit zo dicht met onze lezers te kunnen delen. We mochten twaalf dagen het hele land door en traden op in bibliotheken, winkels, scholen en theaters. Wat een droom en leesfeest!

Heb je zelf een aantal favoriete prentenboeken?

in mijn jeugd had ik een paar boeken die bij mij de magie voor boeken hebben aangewakkerd. Een daarvan was “Duizend dingen achter deuren” van Joke van Leeuwen of “Rom de rups, het toverboek”. Ze waren grappig of interactief en zorgden ervoor dat mijn fantasie de vrije loop kreeg.

Er zijn veel illustratoren en prentenboeken die ik respecteer. Een paar voorbeelden zijn bijvoorbeeld die van Amandine Piu, om het grafische karakter en humor. Maar ook kijk ik graag naar boeken van Marc Boutavant of Felicita Sala vanwege het kleurgebruik en de techniek.

Werk je inmiddels aan een nieuw prentenboek?

Deze maand verschijnt een nieuw prentenboek: “Het hondje met de speurneus”. Een geestig en origineel prentenboek op rijm door Levina van Teunenbroek.

Daarnaast ben ik nu bezig met twee “flapjes boeken”. Dat heb ik nog nooit gedaan en daarom vind ik het extra leuk. Er werkt ook een papier ontwerper aan mee, een editor, een grafisch ontwerper en een art director. Ik mag nog niet vertellen waar het precies over gaat omdat het pas in 2027 in de winkel zal liggen. Maar het is echt een superleuke droomklus.

Ook werk ik aan het tweede deel van De Kabaalbende, waarvoor ik zwart wit illustraties met steunkleur maak.

Ik werk momenteel aan een nieuwe versie van “De koning zonder paard”. Het wordt een versie mét uitklapper die in het voorjaar 2027 uitkomt. En er zijn plannen besproken tot eind 2027 waar ik nog niets over kan zeggen… Maar voorlopig zie je mij als gelukkig wezen boven mijn tekentafel werken.

Heb je tot slot nog (meer) tips voor beginnende illustratoren?

Toen ik net begon met illustreren wist ik niet dat er een heleboel markten bestaan in deze branche. Je kunt portretten maken voor particulieren, maar ook illustreren voor reclamebureaus, uitgeverijen en magazines. Er zijn illustraties nodig voor patronen voor stof, behang, pakpapier ed. als ook voor wanddecoratie. Of denk aan illustraties voor op speelgoed, games en er is dus de kinderboeken markt.

Er is voor van alles beeld nodig in verschillende stijlen. Een agentschap kan je helpen aan een opdracht te komen. Maar je kunt ook zelf als speurneus op zoek gaan naar de artdirector van het bedrijf en je portfolio sturen. Besef, overal ter wereld kun je klanten vinden! Denk verder dan ons koude kikkerlandje. De meeste bedrijven die illustratie inkopen zijn gewend om internationaal met illustratoren te werken.

Volg een goeie cursus. Toen ik in 2016 de online cursus Illustrating Children’s books bij Lilla Rogers Studio deed viel alles op zijn plek. Ik heb daar echt superveel geleerd in 5 weken. Deze live cursus volg je in een afgesloten facebook groep en toen ik er aan meedeed deden er +-200 illustratoren van over de hele wereld mee. Er is veel respect voor elkaars werk en de cursus is speels van opzet. Hierdoor zie je eigenlijk snel wat werkt of wat de illustratie zou verbeteren. Je leert echt te kijken en hoe je keuzes maakt. Wanneer je deze cursus gaat volgen, raad ik aan om al het andere in je leven even op pauze te zetten en er vol voor te gaan. Je kunt het werk ook voor je portfolio gebruiken. Ik zou, als het niet te druk had, echt zo weer mee doen.

Zorg dat je werk zichtbaar is op social media of je website. Anders weten mensen niet dat je bestaat. Laat alleen het werk zien wat je zou willen maken. Waar je gepassioneerd door bent. Want mogelijke klanten kloppen daarvoor bij je aan! Je kunt ook beter tien werken laten zien die heel goed zijn dan vijfentwintig halfbakken illustraties. Heb je die droomklus nog niet in je portfolio? Bedenk zelf een droomopdracht.

Wacht niet met uitsturen van je portfolio. Mail een PDF die niet zwaarder is dan 4 MB met een losse jpg van je beste werk. Misschien ben je nog onzeker, maar onthoudt, er zijn voor allerlei klussen beeldmakers nodig. Wat heb je te verliezen? En, stuur gerust nieuw werk op na een poosje.

Stuur een kaart met je werk op per post naar je top 10. Dat gooit niemand zomaar weg.

En wat voor mij de beste tip ooit was en is: People buy your joy!

Wil je meer weten over Charlotte Bruijn en haar werk als illustrator van onder andere prentenboeken? Bezoek dan haar eigen website!

Dag Yoko Heiligers, welke plek hebben prentenboeken in jouw oeuvre?

Inmiddels heb ik zes prentenboeken zelf bedacht, geschreven en geïllustreerd. In 2010 illustreerde ik een verhalenbundel voor volwassenen van mijn moeder ’De liefste moeder die ik ooit ken’ (de titel was een een zin die ik als kind eens aan haar schreef). Daarna maakten we samen een prentenboek over de geboorte van een veulen (‘Draaf met mij’), beide ook uitgegeven door uitgeverij Marmer. Toch zie ik die twee boeken als een soort tussenfase, dat was de opmaat naar het maken van eigen prentenboeken.

Mijn eerste eigen prentenboek was ‘Mama, wat zit er op mijn kop?’ (uitgeverij Marmer, 2012). Dit prentenboek gaat over een hertje gaat die niet begrijpt wat er op zijn kop groeit en gaat fantaseren wat het zou kunnen zijn. Boomtakken? Vishengels? Dromenvangers? Dit kwam voort vanuit een persoonlijke fascinatie: ik vind het nog steeds heel bijzonder dat er bij herten een gewei op hun kop groeit. En elk jaar ook nog een nieuwe!

Hoe vind je het om aan prentenboeken te werken?

Er is voor mij wel een verschil tussen het maken van een eigen boek of een boek in
opdracht. Een eigen boek wat ontstaat vanuit persoonlijke fascinaties, zoals
‘Mensendieren’ (de schoonheid van dieren en de paradoxale relatie tussen mens en
dier) of ‘Wauw Pauw’ (ik kende de witte pauw als diersoort nog niet en vond die
beeldend heel interessant). Dit levert uiteindelijk heel veel voldoening op.

Maar lang niet alles in het proces van het maken vind ik leuk. Het is voor een groot deel van de tijd een heel geworstel, een eindeloos gepuzzel en gezoek tot alles klopt en bij elkaar komt. Maar als het moment is gekomen, dat de grote lijn klopt, als ik beeldende vondsten kan doen en als je ziet hoe alles een geheel gaat worden, dan weet ik
weer waar ik het voor doe. Dat is een heerlijke fase. Omdat ik nogal perfectionistisch
kan zijn maak ik het mezelf misschien ook altijd wel een beetje moeilijk. Bij het
illustreren van een boek in opdracht is die worsteling er vaak wat minder, maar
illustreren blijft altijd enorm puzzelen. Je moet de hele tijd de grote lijn in de gaten
houden en zorgen dat alles bij elkaar blijft passen.

Waar haal je jouw inspiratie vandaan?

Inspiratie haal ik uit van alles en nog wat; dingen die ik hoor, lees of om me heen zie.
Ik observeer graag. Als je wat langer naar iets ‘normaals’ kijkt, wordt het vanzelf
interessant of zelfs heel raar. Dat vind ik leuk. Zo kan ik me over van alles verwonderen en vaak gebruik ik die verwonderingen ook in mijn illustraties.

Als ik me druk maak over iets, bijvoorbeeld over hoe mensen met dieren
omgaan, is dat vaak ook een goeie reden om erover te tekenen. Of als iets me
fascineert, zoals die groei van een gewei, dan krijg ik zin om daar iets mee te doen en
te laten zien hoe bijzonder dat eigenlijk is.

Hoe ga je te werk bij het schrijven en illustreren van een prentenboek?

Eerst maak ik een storyboard met slordige potloodschetsen om de verhaallijn te testen en een overzicht te hebben van alle beelden, zodat daar genoeg variatie in zit. Dat schaaf ik bij en dan maak ik de schetsen op het juiste boekformaat. Dan hou ik ruimte over waar de teksten komen of ik verschuif de teksten zodat ze goed in het beeld passen. In de uitwerking verandert er vaak nog behoorlijk veel aan die storyboards, maar het is toch een fijn begin.

Ik maak doorgaans eerst schetsen met potlood. Die werk ik op de lichtbak uit met
een kroontjespen en inkt of met fineliners. Als dat droog is scan ik de tekeningen in om ze
vervolgens digitaal in te kleuren. Eigenlijk maak ik soort van mijn eigen kleurplaten.
Op die manier heb ik alle ruimte om te eindeloos te schuiven, bij te werken en
perfectionistisch te zijn. Vaak schilder ik ook een paar kleurvlakken die ik in scan en
verwerk in deze ‘digitale collages’, waarvan ik de kleuren dan ook weer eindeloos
aanpas.

Hoe gaat de samenwerking auteur / uitgever?

Het is ontzettend leuk om met verschillende uitgeverijen en auteurs te werken! Dat is nog best nieuw voor mij, want het eerste boek wat ik in opdracht illustreerde was ‘Scheten uit de schoorsteen’ van Marc ter Horst (Gottmer, 2022). Eerder maakte ik al wel ‘Grote Kleine
Potvis’ (uitgeverij Marmer, 2014) samen met Mariken Jongman, maar dat was op mijn initiatief. Daarbij ontstonden de tekst en beelden meer tegelijkertijd, als een gezamenlijk project en dat is toch weer anders.

Er gaan vaak heel veel mailtjes heen en weer tijdens het proces, vooral als de puntjes op
de i gezet moeten worden. Meestal begint het met een vraag van een uitgever of ik een
boek wil illustreren. Als het me aanspreekt (tot nu toe altijd) en als het in mijn planning past dan krijg ik de tekst van de uitgever. Als ik de tekst heb en kan gaan schetsen gaat de schrijver ook mee kijken naar alle stadia van schets tot uitgewerkte illustraties. Soms heeft een schrijver al bepaalde beelden in zijn/haar hoofd en soms is het nog blanco, soms volg ik die ideeën, maar vaker bedenk ik iets nieuws en dan overleggen we dat.

Is er veel veranderd in jouw werkproces tussen je debuut en nu?

Niet zo veel. In het begin tekende ik eigenlijk alle onderdelen van een illustratie los en
puzzelde ik die in elkaar. Die werkwijze gebruik ik nog steeds, maar inmiddels ben ik er beter in geworden om een groot deel al tijdens het tekenen in elkaar te passen. Dus er zijn minder onderdelen om in te scannen en dat scheelt een hoop werk!

Inmiddels herken ik bij mezelf het moment dat ik me ga blindstaren op details die onbelangrijk zijn. Dan weet ik dat ik even afstand moet nemen en met iets anders verder moet gaan.  En dat als ik vastloop, dat het helpt om een stuk te gaan wandelen of even iets heel erg anders te doen dan tekenen. Hierdoor neem ik letterlijk afstand maar dan kan het nog wel in mijn hoofd verder kan borrelen.

Ook heb ik inmiddels door dat het helpt om gewoon ergens te beginnen, ook als ik nog niet precies weet wat het moet worden. Maar vooral, dat het ondanks al het geworstel de kunst is om door te gaan, ook al zie nog niet precies waar het heengaat. Er op vertrouwen dat dingen ergens onderweg heus wel op hun plek gaan vallen. Dat is alle moeite zeker waard!

Het informatieve prentenboek “Mensendieren” is onder andere bekroond met een zilveren penseel. Kun je wat meer vertellen over dit prentenboek?

Dit project komt voort uit mijn liefde voor dieren. Ik wilde hun schoonheid laten zien en
tegelijkertijd tonen hoe vreemd het is dat mensen ze zo verschillend behandelen (ikzelf
evengoed). Sommige dieren wonen bij ons in huis, sommige dieren bewonderen we in de
dierentuin, sommige dieren eten we op. Ze zijn verweven met ons leven: ze spelen een rol in onze verhalen, we vernoemen sterrenstelsels naar ze en ze zijn het leer van onze schoenen.

Het was voor mij belangrijk om iets te doen met die complexe en fascinerende relatie omdat ik het zelf niet goed begrijp. Door de situatie te verbeelden op deze manier, wordt duidelijk hoe paradoxaal onze relatie met dieren is.

Het heeft jaren geduurd voordat ik de juiste vorm hiervoor vond. Mijn eerste pogingen
strandden allemaal, ik liet het idee liggen, richtte mijn aandacht op andere
prentenboeken en opdrachten. Tot ik op een dag zomaar de geest kreeg en op een
vrij moment een koe tekende, opgedeeld in 3 segmenten. Dit was zo’n fijne vorm, ik
vond het plezier weer terug: geschikte dieren kiezen, hun aspecten verzamelen, de
vlakverdeling op papier. Het was een verslavende puzzel. In mijn vrije uurtjes werkte
ik eraan, er zat geen druk op. Later voegde ik nog de begeleidende woorden toe,
bijvoorbeeld bij de Koe: fabriek, industrie, ritueel. De verzameling dieren werd steeds
groter.

En ‘Mensendieren’ is eerst in het Italiaans uitgegeven?

Toen het 25 dieren waren raapte ik mijn moed bij elkaar en stuurde ‘Mensendieren’ in 2021
naar The Unpublished Picturebook Showcase van dPICTUS. Het kreeg toen de
meeste stemmen van uitgevers wereldwijd. De Italiaanse uitgeverij Orecchio Acerbo
zag het daar, kocht de wereldrechten en gaf het eind 2022 uit onder de titel
UominiAnimali.

UominiAnimali ontving verschillende onderscheidingen. Het was bijvoorbeeld onderdeel van de BRAW Amazing Bookshelf op de Kinderboekenbeurs in Bologna en won de Premio Orbil Divulgazione 2023, een prijs van Italiaanse boekhandels. Het is inmiddels vertaald in het Frans en Chinees. En ik ben er heel trots op dat het ook in Nederland is uitgekomen, bij uitgeverij Loopvis.

Wat heb je met vintage prenten?

Ik vond die sfeervolle schoolplaten van Koekkoek altijd al prachtig, kon ik heerlijk bij
wegdromen! Ze zijn natuurlijk informatief bedoeld, met bijvoorbeeld bepaalde dieren die horen in een bepaalde habitat. Het inspireerde me om dat qua vorm terug te laten komen in mijn 25  dieren. Ik zette er verschillende woorden onder, die allemaal een associatie hebben met dat specifieke deel van het betreffende dier.

Heb je zelf een aantal favoriete prentenboeken?

Het eerste prentenboek waar ik aan denk is ‘Rupsje Nooitgenoeg’. Die zit gewoon zo slim in
elkaar! Vroeger hadden we ‘De avonturen van Lena Lena’ van Harriet van Reek al. Die lees ik nog steeds weleens met mijn dochter, want het blijft een heel erg leuk, gek en grappig boek. Onlangs kocht ik ‘The tiger who would be king’ (ik denk dat het niet in het Nederlands vertaald is), gedrukt in groen en oranje en waar die overlappen is het donker. Dat spreekt me erg aan als liefhebber van zeefdrukken.

Ben je momenteel weer bezig met een nieuw prentenboek?

Ik heb net de illustraties voor mijn tweede ‘BAM! Ik lees’ boekje afgerond, bij een tekst van
Mark Haayema: ‘Zit hier muziek in?’. Deze verschijnt in november bij uitgeverij Volt. Volgend jaar komt er een Gouden Boekje over de Wadden aan bij een tekst van Jet Bakels (uitgeverij Rubinstein). En als het goed is ook nog wat anders, maar dat is nog in de beginnende fase, dus tegen die tijd hoor je wel of het gelukt is…

Heb je tot slot nog (meer) tips voor beginnende illustratoren?

Weet dat worstelen deel is van het maakproces (ik vergeet het nog steeds weleens), het kost nu eenmaal veel tijd. Hou vol en probeer verschillende technieken en mediums zodat je kunt ontdekken wat bij je past. Probeer je persoonlijke fascinaties en interesses in je tekeningen te verwerken, ook als je in opdracht illustreert, tenminste; dat helpt mij vaak op weg. En natuurlijk enorm afgezaagd maar wel waar: oefening baart kunst!

Wil je meer weten over Yoko Heiligers en haar werk als auteur en illustrator van onder andere prentenboeken? Bezoek dan haar eigen website!